Gelir vergisi mukimliği nedir? Türkiye'de kimler vergi mukimi sayılır?

Gelir vergisi mukimliği nedir? Türkiye'de kimler vergi mukimi sayılır? Şirketiniz İngiltere'de ya da Amerika'da olabilir. Ama asıl soru şu: Siz vergi açısından nerede yaşıyorsunuz? Kısa cevap şu: İkametgahı Türkiye'de olan, ya da bir takvim yılında Türkiye'de altı aydan fazla kalan kişi, gelir vergisi açısından Türkiye'de yerleşmiş, yani mukim sayılır. Mukim olan kişi, dünyanın her yerinde kazandığı gelirden Türkiye'de sorumludur. Bu yüzden yurt dışında şirket kurmayı düşünüyorsanız, önce bu soruyu cevaplamanız gerekir.

Önce temelden başlayalım. Mukimlik ne demek? Mukim kelimesi, bir yerde oturan, yerleşik anlamına gelir. Vergi dilinde mukimlik, bir kişinin hangi ülkenin vergi sistemine tam olarak bağlı olduğunu gösterir. Basit bir benzetme yapalım. Pasaportunuz, hangi ülkenin vatandaşı olduğunuzu söyler. Mukimlik ise vergi idaresinin, bu kişi bizde yaşıyor, dediği yeri gösterir. İkisi aynı şey değildir. Türk vatandaşı olup başka bir ülkede mukim olabilirsiniz. Ya da yabancı olup Türkiye'de mukim sayılabilirsiniz.

Türk vergi mevzuatında bu ayrımın adı, tam mükellefiyet ve dar mükellefiyettir. Türkiye'de yerleşmiş, yani mukim kişiler tam mükelleftir. Yerleşmemiş kişiler ise dar mükelleftir. Peki tam mükellef ile dar mükellef arasındaki fark ne? Tam mükellef, Türkiye'de ve yurt dışında elde ettiği bütün gelirlerden Türkiye'de vergilendirilir. Yurt dışındaki şirketinizden aldığınız kar payı da buna dahildir. Dar mükellef ise yalnızca Türkiye'de elde ettiği gelirlerden Türkiye'de vergilendirilir. Örneğin, yurt dışında yaşayan birinin Türkiye'deki evinden aldığı kira geliri.

Gelelim asıl soruya. Türkiye'de kimler mukim sayılır? Gelir Vergisi Kanunu'na göre, iki şarttan birini taşıyan kişi Türkiye'de yerleşmiş sayılır. İkisinin birlikte olması gerekmez, biri yeterlidir. Birincisi: İkametgahı Türkiye'de olanlar. İkametgah, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Eviniz, aileniz ve işinizin merkezi Türkiye'deyse, ikametgahınız da büyük ihtimalle Türkiye'dedir. İkincisi: Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar. Tatil ya da iş seyahati gibi geçici ayrılmalar bu süreyi kesmez.

Şimdi en sık karıştırılan noktaya gelelim: Altı ay kuralı. Sık duyulan bir yanlış var: Yılın altı ayından azını Türkiye'de geçirirsem, mukim olmam. Bu her zaman doğru değildir. Altı ay kuralı ikinci şarttır. İkametgahınız Türkiye'deyse, yılın büyük kısmını yurt dışında geçirseniz bile Türkiye'de mukim sayılabilirsiniz. İki örnekle bakalım. Evi ve ailesi İstanbul'da olan, yılın beş ayını iş için Londra'da geçiren biri, ikametgahı nedeniyle Türkiye'de mukimdir. Buna karşılık, yurt dışına gerçekten taşınmış, evini ve hayatını orada kurmuş biri, yılda birkaç hafta Türkiye'ye gelse de genellikle mukim sayılmaz.

Bir de tersi var: Türkiye'de uzun kalsa da mukim sayılmayanlar. Kanun, bazı durumlarda kişinin Türkiye'de bir yıldan uzun kalsa bile yerleşmiş sayılmayacağını söyler. Belirli ve geçici bir iş ya da görev için Türkiye'ye gelen iş insanları, uzmanlar, bilim insanları ve gazeteciler. Eğitim, tedavi, dinlenme ya da turistik seyahat amacıyla gelenler. Ve hastalık, tutukluluk gibi kendi iradesi dışındaki nedenlerle Türkiye'de kalmak zorunda kalanlar. Bir başka önemli nokta: Vatandaşlık, mukimlik yaratmaz.

Türkiye, vergilendirmede vatandaşlığa değil, yerleşik olmaya bakar. Yurt dışında yaşayan ve Türkiye'de ikametgahı bulunmayan bir Türk vatandaşı, genel olarak dar mükelleftir. Bunun istisnası, Türkiye'deki resmi kurumlar ya da merkezi Türkiye'de olan kuruluşlar adına yurt dışında görev yapan Türk vatandaşlarıdır. Onlar tam mükellef sayılır. Yurt dışında şirketiniz varsa, mukimlik neden bu kadar önemli? Çünkü şirket ile şirket sahibi, vergi açısından iki ayrı kişidir. İngiltere'de ya da Amerika'da kurduğunuz şirket, o ülkenin kurallarına tabidir.

Siz ise mukim olduğunuz ülkenin kurallarına tabisiniz. Türkiye'de mukimseniz, yurt dışı şirketinizden kendinize aktardığınız kazancı Türkiye'de beyan edersiniz. Şirketin bulunduğu ülkede vergi ödenmemiş olması bunu değiştirmez. Türkiye'de mukim değilseniz, yurt dışı şirketinizden elde ettiğiniz kazanç, genel olarak Türkiye'de vergilendirilmez. Bir de şirketin kendisi için sorulan soru var. Şirketin işleri fiilen Türkiye'den yönetiliyorsa, Türk vergi idaresi şirketi de Türkiye'de mukim sayabilir.

Kişi için ikametgah neyse, şirket için iş merkezi odur. Bu yüzden şirketin nereden yönetildiğini de baştan planlamak gerekir. Peki iki ülke de sizi mukim sayarsa ne olur? Her ülkenin mukimlik kuralı farklıdır. Örneğin yılın bir kısmını Türkiye'de, bir kısmını İngiltere'de geçiren biri, iki ülkenin kuralına göre de mukim sayılabilir. Bu durumda iki ülke arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması devreye girer. Türkiye'nin hem İngiltere, hem Amerika ile böyle bir anlaşması vardır. Anlaşmalar sırayla şu sorulara bakar.

İlk net cevap veren soru, kişinin hangi ülkede mukim sayılacağını belirler. Kişinin sürekli kullanabildiği bir evi hangi ülkede? Ailesi, işi ve sosyal hayatı, yani hayati menfaatlerinin merkezi hangi ülkede? Hangi ülkede daha çok zaman geçiriyor? Hangi ülkenin vatandaşı? Hiçbiri sonuç vermezse, iki ülkenin vergi idareleri anlaşarak karar verir. Bu konuda sık duyacağınız bir belge var: Mukimlik belgesi. Mukimlik belgesi, bir kişinin Türkiye'de tam mükellef olduğunu gösteren resmi belgedir. Yurt dışında elde ettiğiniz bir gelirde, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasından yararlanmak için karşı ülke bu belgeyi isteyebilir.

Belge, bağlı olduğunuz vergi dairesine ya da Gelir İdaresi'nin Dijital Vergi Dairesi üzerinden başvurarak alınır. Son olarak, ne yapmalısınız? Önce kendinize sorun: Evim, ailem ve işimin merkezi nerede? Bu yıl Türkiye'de kaç gün kaldım? Türkiye'de mukimseniz, yurt dışı şirketinizden elde edeceğiniz kazancın Türkiye'de nasıl beyan edileceğini, şirketi kurarken mali müşavirinizle netleştirin. İngiltere ya da Amerika şirketi kuran danışanlarımıza, Türkiye'de teşviklerden yararlanabilecekleri bir şahıs şirketi yapısı için ücretsiz danışmanlık veriyoruz.

Yurt dışına taşınıyorsanız, taşınmanın gerçek olduğunu gösteren kayıtları saklayın: Kira sözleşmesi, oturum izni, yurt dışındaki adres kaydı, giriş ve çıkış tarihleri. Ve şirketin işlerini nereden yönettiğinizi de planlayın. Kişinin mukimliği ile şirketin mukimliği, ayrı sorulardır. Şimdi sık sorulan sorulara geçelim. Türkiye'de kimler gelir vergisi mukimi sayılır? İkametgahı Türkiye'de olanlar, ya da bir takvim yılı içinde Türkiye'de altı aydan fazla kalanlar. İki şarttan biri yeterlidir. Yılın altı ayından azını Türkiye'de geçirirsem, mukim olmaz mıyım?

Her zaman değil. İkametgahınız Türkiye'deyse, kaldığınız süreye bakılmaksızın mukim sayılabilirsiniz. Altı ay kuralı yalnızca ikinci şarttır. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı, Türkiye'de vergi öder mi? Türkiye'de ikametgahı yoksa genellikle dar mükelleftir. Yalnızca Türkiye'de elde ettiği gelirlerden, örneğin Türkiye'deki kira gelirinden vergilendirilir. Yurt dışında şirketim var, Türkiye'de yaşıyorum. Vergi öder miyim? Türkiye'de mukimseniz, yurt dışı şirketinizden elde ettiğiniz kazanç için Türkiye'de vergi yükümlülüğünüz vardır.

Nasıl beyan edileceğini mali müşavirinizle netleştirin. Bu yazının tamamını sirket.net blogunda bulabilirsiniz. Yurt dışında şirket kurmak ya da mukimlik durumunuzu konuşmak için ücretsiz görüşme isteyin, ya da bize WhatsApp'tan yazın.