Gelir vergisi mukimliği nedir? Türkiye'de kimler vergi mukimi sayılır?

Mukimlik ne demek?

Mukim kelimesi "bir yerde oturan, yerleşik" anlamına gelir. Vergi dilinde mukimlik, bir kişinin hangi ülkenin vergi sistemine tam olarak bağlı olduğunu gösterir.

Basit bir benzetme: Pasaportunuz hangi ülkenin vatandaşı olduğunuzu söyler. Mukimlik ise vergi idaresinin "Bu kişi bizde yaşıyor" dediği yeri gösterir. İkisi aynı şey değildir. Türk vatandaşı olup başka bir ülkede mukim olabilirsiniz ya da yabancı olup Türkiye'de mukim sayılabilirsiniz.

Türk vergi mevzuatında bu ayrımın adı tam mükellefiyet ve dar mükellefiyettir. Türkiye'de yerleşmiş (mukim) kişiler tam mükelleftir; yerleşmemiş kişiler dar mükelleftir.

Tam mükellef ile dar mükellef arasındaki fark

• Tam mükellef: Türkiye'de ve yurt dışında elde ettiği bütün gelirlerden Türkiye'de vergilendirilir. Yurt dışındaki şirketinizden aldığınız kâr payı da buna dahildir.
• Dar mükellef: Yalnızca Türkiye'de elde ettiği gelirlerden Türkiye'de vergilendirilir. Örneğin yurt dışında yaşayan birinin Türkiye'deki evinden aldığı kira geliri.

Türkiye'de kimler mukim sayılır?

Gelir Vergisi Kanunu'na göre aşağıdaki iki şarttan birini taşıyan kişi Türkiye'de yerleşmiş sayılır. İkisinin birlikte gerçekleşmesi gerekmez; biri yeterlidir.

• İkametgâhı Türkiye'de olanlar. İkametgâh, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Eviniz, aileniz ve işinizin merkezi Türkiye'deyse ikametgâhınız da büyük ihtimalle Türkiye'dedir.
• Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar. Tatil ya da iş seyahati gibi geçici ayrılmalar bu süreyi kesmez.

Altı ay kuralı en sık karıştırılan nokta

Sık duyulan bir yanlış: "Yılın altı ayından azını Türkiye'de geçirirsem mukim olmam." Bu her zaman doğru değildir. Altı ay kuralı ikinci şarttır. İkametgâhınız Türkiye'deyse, yılın büyük kısmını yurt dışında geçirseniz bile Türkiye'de mukim sayılabilirsiniz.

Örneğin evi ve ailesi İstanbul'da olan, yılın beş ayını iş için Londra'da geçiren biri ikametgâhı nedeniyle Türkiye'de mukimdir. Buna karşılık yurt dışına gerçekten taşınmış, evini ve hayatını orada kurmuş biri yılda birkaç hafta Türkiye'ye gelse de genellikle mukim sayılmaz.

Uzun kalsa da mukim sayılmayanlar

Kanun bazı durumlarda kişinin Türkiye'de bir yıldan uzun kalsa bile yerleşmiş sayılmayacağını söyler:

• Belirli ve geçici bir iş ya da görev için Türkiye'ye gelen iş insanları, uzmanlar, bilim insanları, gazeteciler.
• Eğitim, tedavi, dinlenme ya da turistik seyahat amacıyla gelenler.
• Hastalık, tutukluluk gibi kendi iradesi dışındaki nedenlerle Türkiye'de kalmak zorunda kalanlar.

Vatandaşlık mukimlik yaratmaz

Türkiye vergilendirmede vatandaşlığa değil, yerleşik olmaya bakar. Yurt dışında yaşayan ve Türkiye'de ikametgâhı bulunmayan bir Türk vatandaşı genel olarak dar mükelleftir. Bunun istisnası, Türkiye'deki resmi kurumlar ya da merkezi Türkiye'de olan kuruluşlar adına yurt dışında görev yapan Türk vatandaşlarıdır; onlar tam mükellef sayılır.

Yurt dışında şirketiniz varsa mukimlik neden önemli?

Şirket ile şirket sahibi vergi açısından iki ayrı kişidir. İngiltere'de ya da Amerika'da kurduğunuz şirket o ülkenin kurallarına tabidir. Siz ise mukim olduğunuz ülkenin kurallarına tabisiniz.

Türkiye'de mukimseniz, yurt dışı şirketinizden kendinize aktardığınız kazancı Türkiye'de beyan edersiniz. Şirketin bulunduğu ülkede vergi ödenmemiş olması bunu değiştirmez. Türkiye'de mukim değilseniz, yurt dışı şirketinizden elde ettiğiniz kazanç genel olarak Türkiye'de vergilendirilmez.

Bir de şirketin kendisi için sorulan soru var: Şirketin işleri fiilen Türkiye'den yönetiliyorsa, Türk vergi idaresi şirketi de Türkiye'de mukim sayabilir. Kişi için "ikametgâh" neyse, şirket için "iş merkezi" odur. Bu yüzden şirketin nereden yönetildiğini de baştan planlamak gerekir.

İki ülke de sizi mukim sayarsa ne olur?

Her ülkenin mukimlik kuralı farklıdır. Örneğin yılın bir kısmını Türkiye'de, bir kısmını İngiltere'de geçiren biri iki ülkenin kuralına göre de mukim sayılabilir. Bu durumda iki ülke arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması devreye girer. Türkiye'nin hem İngiltere hem Amerika ile böyle bir anlaşması vardır.

Anlaşmalar sırayla şu sorulara bakar ve ilk net cevap veren soru, kişinin hangi ülkede mukim sayılacağını belirler:

• Kişinin sürekli kullanabildiği bir evi hangi ülkede?
• Ailesi, işi ve sosyal hayatı, yani hayati menfaatlerinin merkezi hangi ülkede?
• Hangi ülkede daha çok zaman geçiriyor?
• Hangi ülkenin vatandaşı?
• Hiçbiri sonuç vermezse iki ülkenin vergi idareleri anlaşarak karar verir.

Mukimlik belgesi nedir?

Mukimlik belgesi, bir kişinin Türkiye'de tam mükellef olduğunu gösteren resmi belgedir. Yurt dışında elde ettiğiniz bir gelirde çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasından yararlanmak için karşı ülke bu belgeyi isteyebilir. Belge, bağlı olduğunuz vergi dairesine ya da Gelir İdaresi'nin Dijital Vergi Dairesi üzerinden başvurarak alınır.

Ne yapmalısınız?

• Önce kendinize sorun: Evim, ailem ve işimin merkezi nerede? Bu yıl Türkiye'de kaç gün kaldım?
• Türkiye'de mukimseniz, yurt dışı şirketinizden elde edeceğiniz kazancın Türkiye'de nasıl beyan edileceğini şirketi kurarken mali müşavirinizle netleştirin. İngiltere ya da Amerika şirketi kuran danışanlarımıza, Türkiye'de teşviklerden yararlanabilecekleri bir şahıs şirketi yapısı için ücretsiz danışmanlık veriyoruz.
• Yurt dışına taşınıyorsanız, taşınmanın gerçek olduğunu gösteren kayıtları saklayın: kira sözleşmesi, oturum izni, yurt dışındaki adres kaydı, giriş çıkış tarihleri.
• Şirketin işlerini nereden yönettiğinizi de planlayın. Kişinin mukimliği ile şirketin mukimliği ayrı sorulardır.

Sık sorulanlar